ძრავს მრავალი მოძრავი ლითონის ნაწილი აქვს. ყველა მათგანი ერთდროულად მუშაობს და მაღალი ტემპერატურისა და დატვირთვის პირობებში მოძრაობს. ძრავის ზეთი სწორედ ამ ნაწილებს შორის დამცავი ბარიერის როლს ასრულებს – ის ცვეთას ანელებს, სითბოს გადატანაში მონაწილეობს და ნარჩენ ნაწილაკებს ზეთის ფილტრამდე გადააქვს. თუ ზეთი არაა შესაბამისი ან დროულად არ იცვლება, ძრავი ვადაზე ადრე შეიძლება გამოვიდეს მწყობრიდან.

პრობლემა ის არის, რომ „სწორი ზეთი" ყველა მანქანისთვის ერთი და იგივე არ არის. ძრავის ტიპი, მისი გარბენი, სამუშაო პირობები და კლიმატი – ყველაფერი ერთად განსაზღვრავს, კონკრეტულად რომელი ზეთი სჭირდება მას. ამ ბლოგში სწორედ აღნიშნულ კითხვას ვუპასუხებთ.

სამი ტიპი – სამი განსხვავებული დანიშნულება

სამომხმარებლო ბაზარზე ძრავის ზეთები ძირითადად სამ კატეგორიად გვხვდება:

• მინერალური
• ნახევრად სინთეტიკური
• სინთეტიკური

სამივე ერთსა და იმავე ფუნქციას ასრულებს, მაგრამ სხვადასხვა მახასიათებლით გამოირჩევა.

მინერალური ზეთი ნედლი ნავთობის გადამუშავებით მიიღება. ის შედარებით ნაკლებად დამუშავებული ფორმულაა და უფრო ხშირად ძველი კონსტრუქციის ძრავებში ან ისეთ ავტომობილებში გამოიყენება, სადაც მისი სიბლანტე და შესრულების სტანდარტი მწარმოებლის მოთხოვნებს შეესაბამება. მისი ერთ-ერთი ნაკლი ისაა, რომ ტემპერატურის ძლიერ ცვლილებებს შედარებით ნაკლებად უძლებს.

სინთეტიკური ზეთი მაღალტექნოლოგიურად დამუშავებული ან ქიმიურად სინთეზირებული საბაზისო ზეთებისა და დანამატებისგან მზადდება. მისი ფორმულა ისე იქმნება, რომ ექსტრემალურ ტემპერატურას, მაღალ დატვირთვასა და გახანგრძლივებულ გამოყენებას უკეთ გაუძლოს. სწორედ ამიტომ, სინთეტიკური ზეთი ფართო ტემპერატურულ დიაპაზონში სიბლანტესა და დამცავ თვისებებს უფრო სტაბილურად ინარჩუნებს. ძრავი ცივ ამინდში უფრო მარტივად იტრიალებს და დაცვის დონეც მაღალია. თანამედროვე, ტექნოლოგიურად რთული ძრავებისთვის მწარმოებლები, როგორც წესი, სინთეტიკურ ზეთს ითხოვენ.

ნახევრად სინთეტიკური ამ ორს შორის რჩება. ის მინერალური და სინთეტიკური კომპონენტების ნაზავია. სტანდარტულ სამუშაო პირობებში მოქმედი მსუბუქი მანქანებისთვის ხშირად საკმარისია, თუმცა ინტენსიური გამოყენების, ტურბო ძრავის ან გახანგრძლივებული შეცვლის ინტერვალის შემთხვევაში ხშირად სინთეტიკური ზეთია მოთხოვნილი. საბოლოო არჩევანი მაინც მწარმოებლის სპეციფიკაციით უნდა გაკეთდეს.

SAE – რას ნიშნავს კოლოფზე განთავსებული რიცხვი?

ყველა ზეთის შეფუთვაზე ნახავთ მსგავს ჩანაწერს: 0W-30, 5W-40, 10W-40. ეს SAE კლასიფიკაციაა. ის სხვადასხვა ტემპერატურაზე ზეთის სიბლანტის მახასიათებლებს განსაზღვრავს.

W ასო ცივ ამინდში ქცევაზე მიუთითებს. რიცხვი W-მდე – 0, 5 ან 10 – ზეთის დაბალ ტემპერატურაზე გაშვებისა და გადატუმბვის მახასიათებლებს ასახავს. რაც უფრო დაბალია ეს რიცხვი, მით უფრო დაბალ ტემპერატურაზე შეუძლია ზეთს შესაბამისი მოთხოვნების დაკმაყოფილება. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ძრავის მუშაობის პირველ წამებში, სანამ ზეთი მთელ სისტემაში სრულად გავრცელდება. სწორედ ამ მოკლე პერიოდში შესაბამისი დაბალტემპერატურული სიბლანტე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

მეორე რიცხვი – 30, 40 ან 50 – ზეთის მაღალტემპერატურულ SAE კლასს ასახავს. იგი დაკავშირებულია 100°C-ზე სიბლანტესთან და ზეთის უნართან, სამუშაო ტემპერატურაზე შეინარჩუნოს საჭირო დამცავი ფენა. რაც მაღალია ეს მაჩვენებელი, მით მაღალია ზეთის სიბლანტის კლასი მაღალ ტემპერატურაზე, თუმცა ეს ავტომატურად უკეთეს არჩევანს არ ნიშნავს – ძრავი კონკრეტულ სიბლანტეზეა გათვლილი.

ამიტომ, ზამთრის ცივ ან მაღალმთიან რეგიონებში 0W ან 5W კლასები შეიძლება უფრო მოსახერხებელი იყოს, თუ მათ გამოყენებას ავტომწარმოებელი უშვებს. ძლიერ დატვირთული ძრავისა და სიცხიანი კლიმატის შემთხვევაშიც ზეთი მხოლოდ მწარმოებლის მიერ დაშვებული SAE კლასიდან უნდა შეირჩეს. მაგალითად, თუ ძრავისთვის მხოლოდ 0W-20 არის განსაზღვრული, სიცხის გამო 10W-40-ზე თვითნებურად გადასვლა არასწორია. ყველაზე გავრცელებულ ვარიანტებს შორისაა 5W-30, 5W-40, 0W-30 და 0W-40, თუმცა შესაბამისი სიბლანტე კონკრეტული ძრავის მოთხოვნით განისაზღვრება.

ACEA კატეგორიები – ევროპული სტანდარტი

ევროპის ავტომწარმოებელთა ასოციაცია, ACEA, ძრავის ზეთებს ძრავის ტიპისა და შესრულების მოთხოვნების მიხედვით აკლასიფიცირებს. ეს კლასიფიკაცია განსაზღვრავს, თუ რა მინიმალური მოთხოვნები უნდა დააკმაყოფილოს ზეთმა – ლაბორატორიული ანალიზებიდან ძრავის ტესტებამდე.

A/B კატეგორია ბენზინისა და მსუბუქი დიზელის ძრავების ნაწილისთვისაა. ეს გავრცელებული კატეგორიაა მსუბუქ ავტომობილებში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც გამონაბოლქვის შემდგომი დამუშავების სისტემა Low-SAPS ზეთს არ მოითხოვს. A3/B4 – სიბლანტის სტაბილურობასა და მაღალ დატვირთვაზე ორიენტირებული კატეგორიაა ბენზინისა და პირდაპირი შეშხეფების დიზელის ძრავების ნაწილისთვის. გახანგრძლივებული შეცვლის ინტერვალი მხოლოდ მწარმოებლის დაშვების შემთხვევაში გამოიყენება. A5/B5 – საწვავის ეკონომიაზე ორიენტირებული კატეგორიაა, სადაც ზეთს შემცირებული HTHS სიბლანტე აქვს და მისი გამოყენება მხოლოდ შესაბამის ძრავებში შეიძლება.

C კატეგორიას განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდება. ეს ზეთები იმ ძრავებისთვისაა, რომლებსაც კატალიზატორი, დიზელის ნაწილაკების ფილტრი (DPF) ან ბენზინის ნაწილაკების ფილტრი აქვს. ასეთ სისტემებში მნიშვნელოვანია სულფატური ნაცრის, ფოსფორისა და გოგირდის კონტროლირებული შემცველობა. სწორედ ამიტომ C კატეგორიის ზეთებში ეს მაჩვენებლები შეზღუდულია. C2, C3, C4, C5, C6 და C7 ერთმანეთისგან განსხვავდება HTHS სიბლანტით, საწვავის ეკონომიის მოთხოვნებით, SAPS-ის დონითა და ძრავის დაცვის ტესტებით. ისინი ურთიერთჩანაცვლებადი არ არის და შესაბამისი კატეგორია ავტომწარმოებლის მოთხოვნით უნდა შეირჩეს.

თუ ასეთ ძრავში შეუსაბამო კატეგორიის ზეთს ჩაასხამთ, შეიძლება გაიზარდოს ნაწილაკების ფილტრის ნაცრით შევსებისა და კატალიზატორის ეფექტიანობის შემცირების რისკი. ეს შეცდომა ხშირად ძვირი ჯდება – ფილტრის ან კატალიზატორის შეცვლა ბევრად უფრო ძვირი ოპერაციაა, ვიდრე სწორი ზეთის შეძენა. ამიტომ, სწორ სპეციალისტთან, K-Motors-ის ფილიალებში ზეთის შეცვლა სანდო და მარტივი პროცედურაა.

A7/B7 კატეგორია განკუთვნილია გარკვეული თანამედროვე ბენზინისა და პირდაპირი შეშხეფების დიზელის ძრავებისთვის. ის დამატებით მოთხოვნებს მოიცავს დაბალსიჩქარიანი წინასწარი აალებისა და ტურბოკომპრესორში ნალექების წარმოქმნის წინააღმდეგ. მისი გამოყენება მხოლოდ შესაბამისი მწარმოებლის მოთხოვნის შემთხვევაში შეიძლება.

კომერციული ტრანსპორტი – სხვა სტანდარტი

სატვირთო მანქანა, მიკროავტობუსი ან ავტობუსი სრულიად განსხვავებულ პირობებს ექვემდებარება. ძრავი დღეში ათობით საათი, ხშირად გადატვირთულ სიტუაციებში, სხვადასხვა საგზაო ფონზე, სიჩქარის ხშირი ცვლილებებითა და ძლიერი დატვირთვით მუშაობს. ამ ტრანსპორტისთვის განკუთვნილი ძრავის ზეთები უფრო მაღალ დატვირთვაზე და ხანგრძლივი მუშაობის პირობებში სტაბილური თვისებების შესანარჩუნებლად იქმნება. ისინი შეიცავს კომპონენტებს, რომლებიც ძრავის გახანგრძლივებული მუშაობისას წარმოქმნილი ნარჩენების კონტროლს უწყობს ხელს, ჟანგვას უძლებს და ნაადრევი ცვეთისგან იცავს.

მსუბუქი კომერციული და მძიმე სატვირთო ტრანსპორტი ყოველთვის ერთსა და იმავე ზეთს არ იყენებს. მძიმე დიზელის ძრავებისთვის მოქმედებს ცალკე ACEA E და API დიზელის კატეგორიები, ხოლო ზოგი მიკროავტობუსი მსუბუქი ავტომობილებისთვის განკუთვნილ სპეციფიკაციას მოითხოვს. მათ შორის, ტრანსმისიის ზეთები ძრავის ზეთისგან დამოუკიდებლად, შესაბამისი მწარმოებლის სპეციფიკაციით შეირჩევა.

ინტენსიური სამუშაო გრაფიკის გათვალისწინებით, კომერციული ტრანსპორტის ძრავის ზეთის შეცვლა ავტომობილში სამუშაო რეჟიმის, დატვირთვის, გარბენის ან სამუშაო საათებისა და მწარმოებლის მოთხოვნების მიხედვით განისაზღვრება. მძიმე ექსპლუატაციამ შეიძლება შეცვლის ინტერვალის შემცირება მოითხოვოს.

75 000 კილომეტრი და მეტი – განსხვავებული შემთხვევა

მაღალი გარბენის ძრავს საკუთარი სპეციფიკა აქვს. თუმცა კონკრეტული გარბენის მიღწევა ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ძრავს სპეციალური ზეთი სჭირდება. არჩევანი უნდა ეფუძნებოდეს ზეთის მოხმარებას, გაჟონვას, ნალექების არსებობას, ძრავის ტექნიკურ მდგომარეობასა და მწარმოებლის მოთხოვნებს. ჩვეულებრივი, შესაბამისი სპეციფიკაციის ზეთი მაღალი გარბენის ძრავშიც შეიძლება სრულყოფილად მუშაობდეს.

სწორედ ასეთი მდგომარეობებისთვის შეიქმნა მაღალი გარბენის სპეციალური ზეთები. ისინი შეიცავს კომპონენტებსა და ლუქების კონდიციონერებს, რომლებიც გარკვეული ტიპის მცირე გაჟონვის შემცირებას, ნალექების კონტროლსა და ზედაპირების დამატებით დაცვას შეიძლება დაეხმაროს. ამ კატეგორიის მაგალითია Mobil 1 High Mileage – ის განკუთვნილია დაახლოებით 75 000 მილზე, ანუ 120 000 კილომეტრზე მეტი გარბენის მქონე ავტომობილებისთვის. მისი ფორმულა გარკვეულ ძრავებში ზეთის მოხმარებისა და მცირე გაჟონვის შემცირებას შეიძლება დაეხმაროს, თუმცა მაღალი ზეთის ხარჯი მექანიკურ დიაგნოსტიკას საჭიროებს.

მწარმოებელი ან სპეციალისტი

ყველაზე სანდო წყარო ყოველთვის მწარმოებლის სახელმძღვანელოა. იქ კონკრეტულად წერია, თუ რომელი SAE კლასი, ACEA ან API კატეგორია და ავტომწარმოებლის კონკრეტული დაშვება ესაჭიროება ძრავს. ეს ინფორმაცია ყოველთვის პრიორიტეტულია, მაშინაც, როდესაც მაღაზიაში „უნივერსალურ" ვარიანტს გვთავაზობენ. მწარმოებლის მიერ დაშვებული დიაპაზონის მიღმა სიბლანტის ან სპეციფიკაციის გამოყენებამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს გარანტიაზე, ძრავის რესურსზე, გამონაბოლქვის სისტემასა და საწვავის ეკონომიაზე.

თუ სახელმძღვანელო ხელთ არ გაქვთ ან დარწმუნებული არ ხართ არჩევანში, K-Motors-ის სპეციალისტი მანქანის მონაცემების – ბრენდი, მოდელი, გამოშვების წელი, ძრავის მოცულობა, ძრავის ზუსტი ტიპი, საწვავის ტიპი, გარბენი და გამონაბოლქვის სისტემა – მიხედვით სწორ ვარიანტს შეარჩევს.

ძრავის ზეთების კატალოგი სხვადასხვა კატეგორიისა და სიბლანტის ვარიანტებს მოიცავს – მსუბუქი მანქანებიდან კომერციულ ტრანსპორტამდე. ასევე ხელმისაწვდომია საცხები და საპოხი მასალები და ტრანსმისიის ზეთები.

K-Motors-ის ფილიალებში ზეთის შეცვლა ავტომობილში K-Motors-ის სერვის ცენტრში შეგიძლიათ – სპეციალისტი ადგილზე შეამოწმებს ზეთის დონეს, შესაძლო გაჟონვასა და დაბინძურების თვალსაჩინო ნიშნებს და, საჭიროების შემთხვევაში, ფილტრის შეცვლაც იქვე იქნება შესაძლებელი.